با او چنين مىكنند ، تا در ديگر گشوده مىشود و چون مىگويند : بشتاب و تند بيا ديگر نمىآيد « . و ابن عبّاس در تفسير اين قول خداى تعالى : « . . . يا وَيْلَتَنا ما لِهذَا الْكِتابِ لا يُغادِرُ صِغيرَةً وَلا كَبيرَةً إِلا أَحْصاها . . . » 18 : 49 ( كهف ، 50 ) . « . . . اى واى بر ما اين چه نامه اى است كه هيچ كوچك و بزرگى را فرو نگذاشته مگر آن را به شمار آورده است . . » . گويد : « آن كوچك : تبسّم از روى استهزاء ، و آن بزرگ ، قهقهه و خندهء تمسخر آميز به مؤمن است » . و اين اشاره است به اينكه خنده بر مردم از گناهان بزرگ است . آنچه گفته شد در مورد كسى است كه مردم را با استهزاء و تمسخر خود اذيّت و اهانت مىكند ، و امّا كسى كه خود را مورد مسخرگى قرار داده و شاد است از اينكه با او شوخى و تمسخر مىكنند ، اگر چه نسبت به خود ستمكار است و از خلق و خوى مؤمنان بدور است ، كه خود را خوار و ذليل ساخته ، ليكن مسخره كردن ديگران نسبت به او از مزاح و شوخى به شمار مىرود ، و بيان شوخى مذموم و شوخى پسنديده خواهد آمد ، و حرام آن اين است كه به ايذاء و تحقير بيانجامد : به اينكه بر سخن اشتباه آميز و نامنظَّم وى ، يا بر افعال آشفته و نامرتّب او ، يا بر چهرهء زشت يا قامت كوتاه يا دراز وى يا به عيب و نقصى كه دارد بخندند ، كه خنده بر اين چيزها داخل در مسخرگى و مورد نهى است . راه علاج آن - بعد از تذكَّر آنچه گفته شد - اين است كه استهزاء و مسخره كردن وى موجب خوارى خود او در قيامت در پيشگاه خداى تعالى و در نزد فرشتگان و پيامبران و همهء مردم خواهد شد ، پس اگر در حسرت و شرم و خجالت و خوارى خود در روزى كه بار گناهان كسانى را كه استهزاء كرده بر دوش دارد و به دوزخ رانده مىشود بينديشد ، به وحشت مىافتد و از خوار كردن ديگران باز مىايستد ، و اگر حقيقت حال خود را در روز قيامت بداند در مىيابد كه سزاوارتر اين